Visie

Icoba onderscheidt bewust agressie van agressief gedrag. Dat beïnvloedt de kijk op omgaan met agressief gedrag.

Icoba’s kijk op agressie

Icoba ziet agressie als een emotie die je drijft tot handelen. Als een innerlijke kracht die je helpt om jezelf te beschermen, je te ontwikkelen, doelen te bereiken, op te komen voor je eigen grenzen en behoeften en je te positioneren in sociale interacties.

Pijn en angst liggen vaak aan de basis van agressie. Dit brengt boosheid teweeg.
Deze emotie helpt je om je krachten te bundelen in een bedreigende situatie of in een situatie waarin je iets wil veranderen.
Ook schaamte, onmacht of verdriet kunnen aan de basis liggen. Dit bijvoorbeeld omdat bepaalde verwachtingen of behoeften niet vervuld zijn.
Zo zijn boosheid en agressie vaak een dekmantel voor andere emoties en onvervulde behoeften.

Agressie op zich is niet negatief. Je kan deze kracht zowel constructief als een destructief inzetten en uiten. Denk bijvoorbeeld aan een begeleider die een van zijn gasten helpt bij het solliciteren en boosheid voelt als het na vele pogingen niet lukt. Ofwel zet die boosheid de begeleider net aan om er nog meer energie in te steken, ofwel zorgt die boosheid ervoor dat hij het opgeeft.
Of denk aan iemand die zijn of haar boosheid en agressie inzet om assertief op te komen voor zichzelf. De persoon gebruikt deze kracht dan constructief. Dit in tegenstelling tot de persoon die de eigen boosheid inslikt en de agressie tegen zichzelf richt en depressief wordt of vlucht in alcohol of drugs.

Icoba’s kijk op agressief gedrag

Icoba verstaat onder agressief gedrag:

Elk verbaal, non-verbaal of fysiek gedrag dat persoonlijke of algemeen geldende waarden en normen schendt, grenzen overschrijdt en (on)bewust schade toebrengt of dreigt toe te brengen aan anderen, de omgeving of zichzelf. Deze schade kan fysiek, psychisch, sociaal of materieel van aard zijn.

Icoba beschouwt agressief gedrag steeds als betekenisvol gedrag. Het heeft een functie. Er zit een boodschap of zelfs noodkreet achter. Mogelijks probeert de persoon:

  • te ontladen.
  • frustratie of pijn te vermijden.
  • gevaar of bedreiging af te wenden.
  • wensen en behoeften kenbaar te maken en/of in te vullen.
  • grip en controle te krijgen over de situatie, bv. omdat hij of zij zich niet begrepen voelt of zelf niet begrijpt wat er gebeurt.
  • een (machts)positie in te nemen en af te dwingen.

Binnen de hulp- en dienstverlening komt agressief gedrag regelmatig voor. Zorggebruikers, hun context , medewerkers of derden kunnen agressief gedrag stellen, meemaken of er getuige van zijn.
Agressief gedrag meemaken, is belastend. Het tast de veiligheid en het welzijn van medewerkers én gebruikers aan. Het heeft een negatieve invloed op het leef- en werkklimaat en staat zo een kwaliteitsvolle hulp- en dienstverlening in de weg.

Icoba’s kijk op omgaan met agressief gedrag

Voorkomen van en gepast reageren op agressief gedrag
Voor Icoba is agressief gedrag: elk verbaal, non-verbaal of fysiek gedrag dat persoonlijke of algemeen geldende waarden en normen schendt, grenzen overschrijdt en (on)bewust schade toebrengt of dreigt toe te brengen aan anderen, de omgeving of zichzelf. Deze schade kan fysiek, psychisch, sociaal of materieel zijn.
Tegelijk ziet Icoba dit gedrag als het resultaat van een proces waarin angsten, frustraties en onvervulde behoeften een rol spelen. Het tijdig inspelen op deze situaties en signalen kan het proces stoppen en agressief gedrag voorkomen.
Wanneer agressief gedrag zich toch voordoet, is het van belang om dit zo snel mogelijk te de-escaleren en te stoppen. En om nadien zoveel mogelijk in samenspraak met de persoon die het agressieve gedrag stelt de redenen, de betekenis en de behoeften te achterhalen en daarmee samen aan de slag te gaan. Dat betekent samen de energie in goede banen leiden en de keuzeopties vergroten om de behoeften te uiten en te vervullen. Zo kunnen we herhaling van dit gedrag en de schadelijke gevolgen ervan voorkomen en beperken
Deze benadering geeft alle partijen meer handelingshandvaten om preventief te werken en gepast te reageren op agressief gedrag dan wanneer we dit gedrag willen beheersen of beteugelen.

Icoba neemt bewust afstand van de term ‘agressiebeheersing’.
‘Beheersen’ heeft, naast de betekenis van ‘meesterschap’ of ‘het onder de knie hebben’, vooral een bedwingende en onderdrukkende connotatie en straalt zo zelf een agressieve daad uit.

Een beheersende aanpak is bovendien niet in het belang van de ontwikkeling.
De bedoeling is dat iedereen kansen krijgt om te leren. Wat voor de ene persoon als inadequaat gedrag wordt gezien kan voor een andere persoon juist adequaat zijn.

Icoba spreekt daarom van agressiehantering, van (preventief) omgaan of aan de slag gaan met agressief gedrag. Ook spreekt Icoba regelmatig over ‘omgaan met emoties’, kanaliseren van emoties of emotieregulatie.

Opvang, nazorg en herstel
Omdat agressief gedrag schade toebrengt aan anderen, de omgeving, de onderlinge relatie en/of aan zichzelf stuurt Icoba aan op opvang , nazorg en herstel na incidenten. Zowel naar wie het gedrag onderging, de mogelijke omstaanders, als de persoon die het agressieve gedrag stelde. Slechts zo kan de schade beperkt worden.

Hierbij merken we op dat we de termen ‘slachtoffer’ en ‘dader’ vooral gebruiken in titels. Dit om onze informatie makkelijk vindbaar te maken op het internet. Inhoudelijk gebruiken we deze termen liever niet omdat ze zich situeren op rol- en identiteitsniveau. Dit komt niet overeen met de realiteit. Iedereen reageert wel eens agressief en iedereen ondergaat het wel eens van een ander. Zelfs in éénzelfde interactie kunnen de posities soms snel wisselen. Daarom spreken we liever over ‘wie agressief gedrag stelt’ en ‘wie agressief gedrag ondergaat of meemaakt’.

Leer eruit
Agressief gedrag is betekenisvol gedrag. Het heeft vaak een aanleiding. Soms is dat een hele keten van gebeurtenissen. Icoba gelooft erin dat je het welzijn en de veiligheid in je organisatie kan verbeteren door samen te leren uit incidenten.
Door samen incidenten te bespreken en te analyseren ontdek je patronen en oorzaken en achterhaal je knelpunten en succesfactoren. Op basis daarvan stuur je je werking bij om aantal en ernst van incidenten te verminderen.

Icoba’s droom

Icoba wil organisaties helpen zorgdragen voor het welzijn en de veiligheid van hun personeel en cliënteel. Dit door hen te ondersteunen bij het realiseren van een positief en open leef- en werkklimaat en een integraal en structureel beleid rond grenzen en grensoverschrijdend gedrag.

Installeer een positief en open leef- en werkklimaat dat medewerkers en cliënten helpt om te leren, te groeien en te ontwikkelen. En dat medewerkers en cliënten stimuleert en ondersteunt om:

  • respectvol met elkaar om te gaan
  • hun grenzen, wensen en emoties te uiten binnen aanvaardbare grenzen
  • anderen in hun grenzen, wensen en emoties te erkennen en te respecteren. Dit door verder te kijken dan het gedrag zelf en samen de achterliggende reden, betekenis of behoefte ervan te achterhalen en er samen mee aan de slag te gaan.

Maak een integraal en structureel beleid rond grenzen en grensoverschrijdend gedrag met aandacht voor het voorkomen van en gepast reageren op agressief gedrag, voor opvang, nazorg en herstel en voor het leren uit incidenten.