Agressie buitengewoon

Eigenlijk is agressie positieve levensenergie. Ze bestaat sinds er levende wezens zijn die concurreren om te overleven. Het is energie die je nodig hebt om je basisbehoeften te bevredigen.

Wat verstaan wij onder agressie?

Agressief gedrag houdt in dat je grenzen, regels of waarden overschrijdt, of daarmee dreigt. Hiermee berokken je anderen of jezelf materiële, lichamelijke of psychische schade. En daarbij ben je je niet per se bewust van de gevolgen en de effecten van je gedrag.

Geweld houdt in dat je agressie intentioneel en doordacht gebruikt om een doel te bereiken.

Het lijkt of alle mensen het eens zijn over wat agressie is. Maar schijn bedriegt. Je referentiekader bepaalt namelijk mee hoe je gedrag interpreteert.

Stel je een joelende groep supporters voor. Iemand die thuis zee vredelievend is opgevoed, die voor een pacifistische levenswandel kiest en die zich inzet tegen het onrecht in de wereld, zal het gedrag van deze supporters eerder als agressief bestempelen. Iemand die daarentegen is opgegroeid in een milieu waar geroepen en gescholden werd, die met competitieboxen bezig is en die fanatiek een bepaalde voetbalploeg steunt, zal minder geneigd zijn om hetzelfde gedrag als agressief te bestempelen.

Ook de context waarin je het gedrag ziet beïnvloedt je interpretatie.

In een boksarena ben je niet snel gechoqueerd door het zien van een gevecht.Het is daar de bedoeling. Maar als je twee mannen met dezelfde intensiteit op straat ziet vechten, krijg je een heel andere indruk.

Het is moeilijk om een algemeen geldende definitie van agressie te formuleren. Daarom gebruiken we bewust bovenstaande definitie. Ze voorziet voldoende ruimte voor de context en ieders referentiekader. Doe eens de oefening in je team of organisatie.

Agressie is betekenisvol gedrag

Daarmee volgen we Watzlawick (1974). Hij stelt dat alle gedrag communicatie is. Dit betekent dat elk gedrag betekenis heeft en uiting is van een boodschap.
Deze zienswijze heeft gevolgen voor de manier waarop je met agressie omgaat.
Je reactie op agressie kan best altijd dubbel zijn.

·        Grijp in op het gedrag: het moet stoppen.

·        Achterhaal de betekenis ervan.

Soorten agressie

We onderscheiden verschillende soorten agressie naargelang

de uitingsvorm

  • materiële agressie: gooien met voorwerpen, met deuren slaan, spullen van tafel vegen
  • fysieke agressie: schoppen, slaan, duwen, bijten, krabben
  • verbale agressie: schelden, schreeuwen, spotten, uitdagen
  • non-verbale agressie: dreigende gebaren, spugen
  • psychische agressie: bedreigen, chanteren, onder druk zetten
  • seksuele agressie: verbale of fysieke ongewenste intimiteiten

de gerichtheid

  • gericht op mensen of dieren
  • gericht op materiële omgeving
  • gericht op zichzelf

de motieven of ontstaansredenen

  • Frustratieagressie ontstaat vanuit gevoelens van onmacht. Een gevoel van geen controle te hebben over een situatie. Dit zie je bijvoorbeeld bij kinderen en jongeren waarover beslissingen worden genomen waarbij zij het gevoel hebben niet gehoord te worden.
  • Instrumentele agressie is berekend: ze staat ten dienste van een welbepaald doel en staat zo dichter bij de definitie van geweld. Bijvoorbeeld een handtas stelen om aan geld te raken.
  • Agressie ten gevolge van middelengebruik (alcohol, drugs, medicatie) of van een psychisch of organisch ziektebeeld. In de symptomatologie van sommige aandoeningen is agressief gedrag een belangrijk element. Bijvoorbeeld bij sommige vormen van psychose of persoonlijkheidsstoornissen.
Agressie heeft naast deze eerder ‘evidente’ motieven vaak ook een onduidelijker, minder aanwijsbaar motief. De pleger van agressie wil er vaak iets mee uitdrukken, iets duidelijk maken aan zijn omgeving. Al te vaak en te gemakkelijk wordt agressie gezien als een uiting van een negatieve intentie.

Hoe ontstaat een agressie-incident?

Een agressie-incident valt zelden of nooit uit de lucht. Wanneer je er met een zekere afstand naar terugkijkt, zie je een aantal factoren (risicofactoren) die een rol spelen bij het ontstaan ervan.
Hou vooral voor ogen dat risicofactoren niet altijd en alleen bij de agressor te vinden zijn. Het gaat bijna steeds over een samenspel van risicofactoren bij de agressor, medewerker of omgeving.
Je kan het hier schematisch bekijken.

Verloop van een agressie-incident

Volgens het crisisontwikkelingsmodel doorloopt een agressie-incident steeds een aantal fasen. De agressor handelt en de betrokkene reageert, afhankelijk van verschillende vaardigheden en strategieën.

Bekijk hier het model dat de vijf fases van frustratieagressie beschrijft.